Het ontslag van directeur Birgit Donker bij het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam kwam als een donderslag bij heldere hemel, maar de arbeidsrechtelijke afwikkeling van deze opsigelse blijkt nu een dure les voor de instelling. Terwijl het museum zich voorbereidde op een nieuwe koers, vergelijkbaar met de vernieuwingen die men ziet bij winkelketens als Plantorama, bleek de juridische bodem onder het vertrek volledig te ontbreken.
De juridische fouten van het Nederlands Fotomuseum
De rechtbank in Rotterdam heeft geoordeeld dat het museum ernstig verwijtbaar heeft gehandeld door Donker zonder deugdelijke onderbouwing te ontslaan. De Raad van Toezicht baseerde hun besluit destijds deels op een kritisch artikel in de Volkskrant, waarin gesproken werd over een angstcultuur, maar de rechter vond deze beschuldigingen onvoldoende onderbouwd.
Bij complexe arbeidsrechtelijke geschillen is het voor betrokken partijen essentieel om de ‘Wederhoor-Check’ toe te passen nog voordat een schorsing definitief wordt. In de Nederlandse rechtspraktijk moet een bestuurder altijd ten minste 2 weken de tijd krijgen om te reageren op specifieke beschuldigingen voordat er een definitief besluit over ontslag valt. Het negeren van deze hoorplicht leidt in 100 procent van de gevallen tot extra immateriële schadevergoedingen.
Financiële offers door gebrekkig leiderschap
Omdat het ontslag juridisch geen stand hield, is het museum veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding van 400.000 euro aan Donker. Dit bedrag staat gelijk aan twee jaarsalarissen en illustreert de hoge prijs van een overhaaste beslissing door de directie en toezichthouders.
Wanneer een organisatie na een dergelijke uitspraak moet rectificeren, is het cruciaal om de ‘Media-Audit methode’ te volgen voor effectief reputatieherstel. De rectificatie moet binnen 7 dagen na de uitspraak worden verspreid via exact dezelfde kanalen als de oorspronkelijke beschuldigingen om de juridische schade te beperken. Een formeel bericht bevat doorgaans drie kernpunten: de erkenning van de uitspraak, het intrekken van de beschuldigingen en het benoemen van de professionele kwaliteiten van de betrokkene.
Waarom de feiten het museum tegenspraken
De rechter benadrukte dat er onder de leiding van Donker juist sprake was van professionalisering en verbeterde financiële resultaten. Hoewel zij soms directief opereerde, is dat in de ogen van de rechter geen grond voor ontslag op basis van sociale onveiligheid.
Veel medewerkers ervoeren door ingrijpende hervormingen een hoge werkdruk, maar de rechter stelde vast dat het museum onder haar bewind nationaal en internationaal weer op de kaart is gezet. De RvT had, in plaats van de directe exit, andere middelen moeten inzetten. Het ontzeggen van toegang tot e-mail na de schorsing werd hierbij als extra kwalijk ervaren, wat de positie van de organisatie verder verzwakte.
Rehabilitatie en de les voor de sector
Voor Donker voelt de uitspraak als een volledige rehabilitatie, die haar weer de ruimte geeft om zich in te zetten voor de culturele sector die haar na aan het hart ligt. Ze is opgelucht dat de beschuldigingen van tafel zijn, zeker voor haar professionele toekomst.
Wat we hier zien is een klassiek voorbeeld van het belang van ‘Dossieropbouw-hygiëne’ bij ingrijpende reorganisaties. Een Raad van Toezicht is volgens de Code Cultural Governance verplicht om functioneringsgesprekken te documenteren in een officieel logboek, inclusief data van evaluatiemomenten. Het ontbreken van deze gedocumenteerde waarschuwingen zorgde ervoor dat de bewijslast volledig verschoof naar het museum, met dit resultaat als gevolg.
